سياق ، مؤيد اين معناست ، بقيه الفاظ آيه روشن است . * ( « قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ » ) * گفته‌اند : لام در * ( « رَدِفَ لَكُمْ » ) * زايد و براى افاده تاكيد است مانند حرف باء در آيه « وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ » « 1 » و معناى جمله مورد بحث ، اين است كه « بگو اميد است كه شما را متابعت كند ، و به شما ملحق شود بعضى از آنچه درباره اش عجله مىكنيد » . بعضى « 2 » از مفسرين گفته‌اند : كلمه « ردف » معناى فعلى را متضمن است كه همواره با لام متعدى مىشود . و مراد از « بعضى از آنچه درباره اش عجله مىكنند » همانا عذاب دنيا است ، كه قبل از عذاب آخرت فرا مىرسد ، چون كفار همواره درباره آن عجله مىكردند و به رسول خدا ( ص ) مىگفتند : پس چه شد آن عذاب كه ما را از آن مىترسانى و آن حكم فصلى كه خدا وعده آن را داده ، و حكم فصل خود ملازم با عذاب است و عذاب دنيا هم بعضى از آن عذابها است كه درباره اش عجله مىكردند آن قسمتش است كه كفار در باره اش عجله مىكردند و شايد مراد آيه عذاب روز بدر باشد ، هم چنان كه ديگران نيز احتمالش را داده‌اند . مفسرين درباره كلمه « عسى » گفته‌اند : اين كلمه و كلمه « لعل » در باره خداى تعالى معناى وجوب را مىدهد ، زيرا اصولا كسى مىگويد « شايد و يا اميد است » كه به سر نوشت آينده خود جاهل باشد ، و چون جهل بر خداى تعالى محال است ، در نتيجه معناى * ( « عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ » ) * اين مىشود كه « سيردفكم و ياتيكم العذاب محققا - به زودى به دنبال سرتان عذاب خواهد آمد » . ليكن اين حرف صحيح نيست ، زيرا معناى اميدوارى و آرزومندى و امثال آن ، همانطور كه ممكن است قائم به نفس و جان گوينده باشد ، ( يعنى گوينده خودش در دل آرزومند و اميدوار باشد ) ، همچنين ممكن است قائم به مقام و يا به شنونده و يا غير آن دو باشد و در اين آيه و هر جاى ديگر از كلام مجيد خداى تعالى ، قائم به غير گوينده ، يعنى خداست ، حال يا قائم است به مقام ، يا به غير مقام و جوابى كه در آيه آمده از آنجا كه راجع است به رسول خدا ( ص ) ، پس اميدى هم كه از كلمه « عسى » استفاده مىشود راجع مىشود به آن جناب و قائم است به نفس شريف او و معناى آيه اين مىشود كه : به

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 195 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 16 .